Special: De Geschiedenis van de First Person Shooter

Als ik een genre moet kiezen die het beste deze tijd kenmerkt, dan kies ik de First Person Shooter. Dit is een genre dat lang geleden aan zijn opmars begon en nu zelfs tot de grootste der genres behoort. Maar wat maakt dit genre nu zo geweldig? Waar begon het? Hoe heeft het zich ontwikkeld tot wat het is vandaag? Dit en meer in deze special over de geschiedenis van de FPS.

Het eerste idee om een game te maken vanuit de eerste persoon dateert alweer uit 1974. Spasim en Maze War waren de eerste gedocumenteerde First Person Shooters. Het stelde allemaal bar weinig voor, want de techniek was gewoonweg niet goed genoeg om dit lekker uit te werken. Wat je kreeg waren of een boel lijnen en wat het moest voorstellen mocht je zelf bedenken, of je kreeg een gangenstelsel dat erg eentonig aanvoelde. Het is enorm primitief, maar het idee was er en later zou dit idee verder uitgewerkt worden.

In 1987 kwam MIDI Maze uit op de Atari ST, dat was een soort computer. Dit spel zou de eerste FirstPersonShooter worden die uitgebracht werd op een groot platform, dat gebruikt werd door een flink aantal consumenten. In dit spel ben je een smiley en loop je door een 3D omgeving. Het doel is om andere smiley’s neer te schieten. Een bizar spel, waarin kogels zichtbaar waren gemaakt als kleine rondjes. Het spel werd populair op dit platform en dit kwam mede door de online multiplayer. Het spel ondersteunde online potjes van ‘wel’ 6 man groot. Een hele ontwikkeling, waar we nu nog de vruchten van plukken. MIDI Maze zou later hernoemt worden naar Faceball en die titel past er natuurlijk wel bij. Faceball werd uitgebracht op de Gameboy en de Super Nintendo, maar hier werd het bij lange na niet goed ontvangen. Zo merk je maar weer dat je mee moet gaan met je tijd, want wat vroeger goed was, is nu alweer achterhaald. Veel games zouden in deze periode dit concept nog volgen, maar allen onbekend voor ons.



Het was pas op het moment dat John Carmack ten tonele verscheen dat het interessant begon te worden. Hij was toen al werkzaam voor ID Software, dat toen nog een kleinschalig bedrijf was. Dit was ook nog een tijd, waarin één persoon een heel spel kon maken, maar ook toen maakte ze gebruik van een ontwikkelteam om het proces te versnellen. De meest noemenswaardige game uit dit prille begin van ID Software vind ik dan toch wel Catacomb-3D. De graphics waren voor die tijd geweldig en het is misschien zelfs wel de eerste FPS, dat gebruikt maakt van een personage. Maar de vernieuwing die het meest teweegbracht, is toch echt de hand die zichtbaar was op het scherm. Ook weer zo’n kenmerk die we vandaag de dag nog steeds terugzien. John zou later op dit succes voortbouwen en Wolfenstein 3D creëren, dat toch wel veel overeenkomsten vertoond met Catacomb. Naast ID Software was er nog een andere ontwikkelaar die goed bezig was, maar minder in de schijnwerpers stond. De ontwikkelaar Looking Glass maakte de game Ultima Underworld, hieruit zouden later de games Thief en System Shock ontstaan.

In 1992 zou er een hoop veranderen voor het genre, want er was sprake van stijgende populariteit. Dit was mede te danken aan het enorme succes van Wolfenstein 3D, dat door velen wordt gezien als de vader van alle First Person Shooters. Wolfenstein zorgde ook voor het eerst, voor controversie in de industrie en in de samenleving. Het geweld was ongekend en mensen maakte zich zorgen om de kinderen die de game zouden gaan spelen. Hierop volgde een ban voor het spel in een aantal landen, terwijl anderen weer aanpassingen eiste, voordat het verkocht mocht worden. Doom zou hier later nog een schepje bovenop doen en het genre nog velen malen beter maken. Doom had betere textures, variaties in hoogte, licht effecten, meer geloofwaardige 3D ruimtes en het voelde minder repetitief aan dan Wolfenstein. Ook had Doom een online gedeelte, waar spelers tegen elkaar konden vechten in een Deathmatch. Door de vele verbeteringen is Doom misschien wel de meest belangrijke game geweest voor het hele genre. Het online gamen begon hier pas echt en de combinatie van geweld, helse sfeer en duistere humor zou van deze game een doorslaand succes maken. Anderen gingen heel ver door te zeggen dat dit een moordsimulator was. Later zou de game vies aangekeken worden, doordat de moordenaar van Columbin High een fan bleek te zijn.



Waar Doom de maatstaf werd voor de FPS op PC, werd Marathon dit op de Macintosh. Ontwikkeld door, het voor ons bekende, Bungie. Eigenlijk was Marathon zelfs een stapje verder dan Doom op de PC, want waar je daar alleen naar rechts en links kon kijken, had je de mogelijkheid in Marathon om naar boven en beneden te kijken. Ook onderscheidde de game zich door het gebruik van dual wielden met wapens en het verhaal een belangrijke rol te laten spelen in de game. Je had computergestuurde personages die zij aan zij strijde met je, wat ook weer nieuw was voor die tijd. Ook online was Marathon net wat beter, doordat er meerdere modi beschikbaar waren. Een andere game die baanbrekend werk deed, was Descent. Deze game nam afscheid van de sprites en gebruikte als eerste polygonen. Werken met polygonen zou de standaard worden in de industrie, omdat dit een grafische verbetering opleverde. De laatste grote shooter met het sprite-systeem was Duke Nukem 3D.

Toch zorgde Duke Nukem 3D, ondanks de verouderde techniek, voor een nieuw tijdperk in de game-industrie. De humor gemixt met de macho houding van Duke zorgde al snel voor een cultstatus. Ook bezat de game een hoge dosis gore, waren er naakte vrouwen aanwezig en de actie was werkelijk over de top. Vrouwen klaagde zelfs dat ze het niet vonden kunnen, dat er naakte vrouwen zichtbaar waren in het spel. In dezelfde periode kwam id Software weer met een nieuw spel met een duister thema. Het lang verwachtte Quake werd uitgebracht en werd met open armen ontvangen door het publiek. Quake beïnvloedde met zijn veranderingen weer een heel scala aan games en legde de focus op het online gamen. De gameplay had een flink tempo en daarover kregen ze lovende kritiek. Maar waarin de game zich pas echt volledig onderscheidde van de rest, was de mogelijkheid om je eigen modificaties te maken, dat we tegenwoordig modden noemen. Hierdoor groeide de fanbase enorm snel en groeide het aantal lanparties, zoals QuakeCon. Ook zorgde de game ervoor dat de verkoop van computer hardware steeg.



Na dit succes op de PC was het de beurt aan de console. Maar niet Quake of een andere game gemaakt door PC-ontwikkelaars zou de show stelen. Goldeneye 007, gemaakt door Rare zou de eerste FPS worden op een console, waarvan men kon zeggen: ‘Kijk, dit werkt!’. Het introduceerde ook het aimen, zodat je met precisie vijanden kon neerschieten. Ook had de game hitboxes, dit zorgde ervoor dat een kogel door het hoofd onmiddellijke dood betekende. Dankzij de goede sfeer, verslavende multiplayer, verschillende modi en een beetje stealth denken mensen nog steeds met weemoed terug naar die goede ouwe tijd. Later zou Rainbow Six een ander nieuwe element introduceren. Dit spel koos voor een meer tactische opzet en het samenwerken in een team werd belangrijk gemaakt. Ze gingen werken met een actueel thema, in dit geval het gevecht tegen terroristen, en maakte het zo realistisch mogelijk. Dit was de trendsetter voor de tactische FPS, eerst denken en dan pas doen, anders overleef je het niet.

Pas in 1999 deed Medal of Honor een duit in het zakje. Het voorwerk was al gedaan en Medal of Honor zou dit bijna tot in de perfectie overbrengen naar de Playstation. Het was dan ook de eerste goede FPS voor de Playstation en tevens de allereerste game die de tweedewereldoorlog gebruikte als setting. Behalve de setting deed de game eigenlijk niks nieuws. Een game die wel weer voor vernieuwing zorgde was het door Valve gemaakte Half-Life. Niemand had dit grote succes verwacht, maar succes, dat had het. Valve zorgde ervoor dat ze hun game een heel sterk verhaal meegaven. De A.I. van tegenstander was ongekend goed en er was nergens een gebrek aan detail. Vooral door het verhaal, dat je meesleept van het begin tot het eind met lekkere betekenisvolle actie, zou de game het genre herdefiniëren. Niet alleen de actie is belangrijk, maar ook de reden waarom je de strijd aangaat. Dit spel wordt vandaag de dag, samen met het vervolg Half-Life 2, nog steeds gezien als misschien wel de beste games ooit in het genre.



De FPS is nu al ongelooflijk geëvolueerd en er zijn meerdere subgenres aanwezig. Starsiege Tribe zou nog zorgen voor een nieuwe variatie op de tactische FPS. Het draaide hier alleen maar om de multiplayer en dat kon je goed zien. Met 32 man kon je tegelijk in een server vechten en dit deed je in twee teams van 16. Deze twee teams zouden de strijd aangaan met elkaar, maar niet iedereen was hetzelfde. Ze introduceerde speciale rollen die je zelf kon kiezen om je team te ondersteunen of om het verschil te maken in de strijd. Ook de toevoeging van de jetpack gaf het iets bijzonders mee. Battlefield zou deze speciale rollen uiteindelijk overnemen en implementeren in zijn eigen franchise. Een laatste game uit deze periode die voor grote verandering zou zorgen, was Counter-Strike. Dankzij de modificatiemogelijkheden die Quake ook al groot maakte, werd de game op zijn piek gespeeld door wel 90.000 man tegelijk.

Pas toen de Xbox zijn release vond was er weer duidelijke vooruitgang zichtbaar voor de FPS. Op de PC was het allemaal dik in orde, maar op de console kon het allemaal nog wel wat beter. Halo zou er voor gaan zorgen dat de FPS ook zou slagen op de console. Het werd de launch-titel voor de Xbox en werd geprezen door gamers en media, vanwege zijn sublieme controls en het goede verhaal. Duidelijk zichtbaar zijn de effecten van Marathon en dat is niet zo gek, want Halo is ook gemaakt door Bungie. Voor het eerst sprak de media ook over geloofwaardige personages en hiermee bedoelde ze zowel Masterchief als zijn tegenstander de Covenant. Het vervolg op Halo, Halo 2, zou er uiteindelijk voor gaan zorgen dat Xbox Live een succes werd, door zijn sublieme multiplayer. Andere games die een kleine toevoeging deden waren onder andere Deus-Ex en Metroid Prime. Deus-Ex voegde RPG elementen toe aan de FPS actie en Metroid Prime op zijn beurt platform elementen.

Battlefield 1942, door velen nog steeds geprezen als één van de beste online shooters, was ook zo'n game en zorgde voor een groot open gebied met veel voertuigen. Je moest nu soms grote afstanden overbruggen om weer bij de actie te komen, maar het meeste van de gameplay was al eerder vertoond. Een onbekende game met de naam PlanetSide werd gekroond als eerste MMO FPS, doordat het mogelijk was om met meer dan honderd man tegelijkertijd een potje te knallen. Doom 3 zou de boeken ingaan als één van de engste games uit die tijd, maar behalve de graphics was het weinig vernieuwend.



Eigenlijk is de serie sindsdien niet meer enorm veranderd. Alles is terug te leiden naar een vroegere game die dit introduceerde, maar de mix van elementen geeft iedere game weer een ander gevoel mee. Zo zijn er in deze tijd games als Bioshock, Call of Duty, Crysis en Resistance, maar alles wat deze games doen is al gedaan. System Shock was bijvoorbeeld de inspiratiebron voor Bioshock. De duidelijke verschuiving die door de jaren plaats gevonden heeft, is dat het in de FPS steeds minder ging draaien om de singleplayer en des te meer om de multiplayer. Dit vonden gamers blijkbaar enorm tof en het aantal FPS-games blijft hierdoor nog steeds toenemen. Ik kan rustig concluderen dat de FPS heel klein begon, maar zich ondertussen mag plaatsen tussen de grootste en populairste genres, als het niet al de grootste en populairste is.